https://rsuir-library.rsu.ac.th/handle/123456789/211 2026-09-03T17:42:44Z https://rsuir-library.rsu.ac.th/handle/123456789/3479 Title: รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัย แนวทางการออกแบบและกิจกรรมการเรียนรู้สำหรับพื้นที่มรดกวัฒนธรรมที่มีชีวิต : กรณีศึกษาคานเรือศรีเจริญ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา Authors: ปาริษา มูสิกะคามะ; ศศิกาญจน์ ศรีโสภณ; อามาล ภักดีธรรม ฉิมวิไลทรัพย์ Abstract: งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและพัฒนาแนวทางการพัฒนาพื้นที่และการออกแบบสถาปัตยกรรมในพื้นที่คานเรือศรีเจริญ จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ให้เป็นพื้นที่เรียนรู้มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่มีชีวิต ภายใต้กรอบแนวคิดมรดกวัฒนธรรมที่มีชีวิต เมืองแห่งการเรียนรู้ และการพัฒนาอย่างยั่งยืน โดยมุ่งทำความเข้าใจบทบาทของพื้นที่และกระบวนการเรียนรู้เชิงประสบการณ์ในการธำรงอยู่และการถ่ายทอดภูมิปัญญาการต่อเรือไม้แบบดั้งเดิมในบริบทเมืองร่วมสมัย การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพแบบวิจัยเชิงปฏิบัติการโดยใช้การออกแบบเป็นฐาน (Participatory Action Research และ Research by Design) ประกอบด้วยการทบทวนวรรณกรรม การสำรวจภาคสนาม การสังเกต การสัมภาษณ์เชิงลึก และการทดลองกิจกรรมการเรียนรู้เชิงศิลปะและเชิงประสบการณ์ในพื้นที่จริง ข้อมูลที่ได้ถูกนำมาวิเคราะห์และสังเคราะห์เพื่อทำความเข้าใจองค์ประกอบของภูมิปัญญาการต่อเรือไม้ในฐานะทรัพยากรการเรียนรู้ บทบาทของกระบวนการเรียนรู้เชิงประสบการณ์ และศักยภาพของพื้นที่และสถาปัตยกรรมในการสนับสนุนการเรียนรู้ตลอดชีวิต ผลการศึกษาพบว่า ภูมิปัญญาการต่อเรือไม้ของคานเรือศรีเจริญมีลักษณะเป็นองค์ความรู้เชิงกระบวนการและเชิงนามธรรม ซึ่งฝังตัวอยู่ในกิจกรรมการทำงาน วัสดุ เครื่องมือ แรงงาน และสภาพแวดล้อมทางกายภาพ การถ่ายทอดองค์ความรู้ดังกล่าวเกิดขึ้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ เมื่อผู้เรียนสามารถเข้าถึงประสบการณ์จริงผ่านการสังเกตและการมีส่วนร่วมโดยตรง งานวิจัยจึงเสนอให้ยกระดับบทบาทพื้นที่คานเรือศรีเจริญเป็น “โครงสร้างพื้นฐานการเรียนรู้” ที่เอื้อให้เกิดการเรียนรู้เชิงประสบการณ์ โดยไม่แยกพื้นที่เรียนรู้ออกจากพื้นที่ทำงานดั้งเดิม นอกจากนี้ ผลการทดลองกิจกรรมการเรียนรู้เชิงศิลปะแสดงให้เห็นว่า พื้นที่และกิจกรรมสามารถทำหน้าที่เป็นกลไกการผลิตองค์ความรู้และการสร้างความหมายร่วมเกี่ยวกับมรดกวัฒนธรรมที่มีชีวิตได้ ทั้งในมิติของการรับรู้ ความผูกพันเชิงอารมณ์ และจิตสำนึกด้านความรับผิดชอบต่อมรดกวัฒนธรรมในกลุ่มผู้เข้าร่วมที่หลากหลาย ในเชิงทฤษฎี งานวิจัยนี้มีส่วนช่วยขยายกรอบการศึกษามรดกวัฒนธรรมที่มีชีวิต โดยเน้นบทบาทของพื้นที่และสถาปัตยกรรมในฐานะองค์ประกอบเชิงรุกของกระบวนการเรียนรู้และการถ่ายทอดองค์ความรู้ ขณะเดียวกัน ในเชิงปฏิบัติ งานวิจัยเสนอแนวทางการพัฒนาพื้นที่มรดกที่ให้ความสำคัญกับการเรียนรู้ การมีส่วนร่วม และการใช้งานจริง มากกว่าการจัดแสดงหรือการพัฒนาเชิงการท่องเที่ยวเพียงอย่างเดียว ผลการศึกษาสามารถนำไปใช้เป็นต้นแบบในการพัฒนาพื้นที่มรดกวัฒนธรรมที่มีชีวิตในบริบทเมืองแห่งการเรียนรู้และการพัฒนาอย่างยั่งยืนในพื้นที่อื่นต่อไป 2566-01-01T00:00:00Z https://rsuir-library.rsu.ac.th/handle/123456789/3257 Title: รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยการวางผังพัฒนาชุมชน กรณีศึกษา : ชุมชนบ้านมอญ จังหวัดกาญจนบุรี Authors: เขมชาติ วงศ์ทิมารัตน์ Abstract: มอญหรือที่เรียกกันว่าไทยรามัญ แห่งหมู่บ้านสังขละบุรี เป็นชุมชนเล็กๆที่มีความสัมพันธ์อย่าง แน่นแฟ้นแบบเครือญาติ รวมตัวกันอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของจังหวัดกาญจนบุรี ใกล้กับ ชายแดนพม่า คนมอญมีความแข็งแกร่งในการสร้างชุมชนและดําเนินวัฒนธรรมตามแบบอย่างชาว มอญได้อย่างชัดเจน ปัจจุบันนี้ชาวมอญได้ใช้วัฒนธรรมนี้ในการดึงดูดนักท่องเที่ยวเพื่อให้มาสัมผัส บรรยากาศของสังขละบุรี การสร้างการรับรู้ว่าการที่นักท่องเที่ยวได้เข้ามายังชุมชนมอญจะทําให้เกิด ความเข็มแข็งของชุมชนเช่นเดียวกับการสานต่อ อัตลักษณ์ของชนชาติ และทําทุกวิถีทางที่จะดํารง วัฒนธรรมและวิถีมอญ รัฐบาลไทยก็ให้การยอมรับและสนับสนุนให้ชุมชนมอญเป็นแหล่งท่องเที่ยว ที่ผ่านมา กระแสการพัฒนาชุมชนมุ่งเน้นการเติบโตทางเศรษฐกิจและการพัฒนาไปสู่การเป็น ประเทศอุตสาหกรรม ทําให้อัตลักษณ์ชุมชนที่หลากหลายได้ถูกพัฒนาให้มีมาตรฐานเดียวกันและถูกครอบงําโดยทฤษฎีการพัฒนาแบบตะวันตก ส่งผลให้ค่านิยมของคนในสังคมชนบทเปลี่ยนแปลง คุณค่าวัฒนธรรมท้องถิ่นถูกแทนที่ด้วยค่านิยมใหม่ ที่มุ่งเน้นวัตถุนิยม ชุมชนมีอัตราการสูญเสียป่า มี การทําลายสิ่งแวดล้อมมากขึ้น เกิดภาวะมลพิษทางน้ําและอากาศ รวมถึงชุมชนไม่สามารถรับมือกับ แรงกดดันของการขยายตัวทางเศรษฐกิจ จึงนําไปสู่การพัฒนาชนบทที่ล้มเหลว เป้าหมายของการวิจัย คือเปิดศักยภาพที่จะยอมรับความแตกต่างของอัตลักษณ์ ความดีงาม ความมีศักดิ์ศรีและความหลากหลายทางวัฒนธรรม ซึ่งถือว่าเป็นรากฐานสําคัญของชุมชนชนบท โดยคํานึงถึงหลักสิทธิชุมชน เป็นการกระจายอํานาจสู่ประชาชน ให้ชุมชนเป็นศูนย์กลางการพัฒนาและ ลดทอนอํานาจจากศูนย์กลางการพัฒนา นําเสนอแนวคิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน ได้แก่ การอนุรักษ์ การฟื้นฟู การสืบทอด รวมถึงการพัฒนาเชิงระบบ และการพัฒนาแบบองค์รวม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิตได้นําเอาหลักธรรมาภิบาล มาใช้ในการพัฒนา ชุมชนท้องถิ่น โดยมุ่งเน้น ให้เกิดการปรับเปลี่ยนแนวคิด ในกระบวนการออกแบบและวางผังชุมชน สร้างโอกาสให้ชุมชนท้องถิ่น ได้แก้ปัญหา และกําหนดทิศทางของชุมชนด้วยคนในชุมชนเอง ให้ตระหนักถึงคุณค่าอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ การอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข มีความนอบน้อมต่อสิ่งแวดล้อม สร้างกลไกการเรียนรู้เพื่อการวางผังชุมชนอย่างยั่งยืน 2553-01-01T00:00:00Z https://rsuir-library.rsu.ac.th/handle/123456789/3256 Title: รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัย การวางผังพัฒนาชุมชน กรณีศึกษาชุมชนหนองอ้อ จังหวัดราชบุรี Authors: วิทูล ทิพยเนตร Abstract: จังหวัดราชบุรีมีตําแหน่งยุทธศาสตร์ทําเลที่ตั้งที่สําคัญเนื่องด้วยลักษณะทางภูมิศาสตร์ที่อยู่ ริมแม่นน้ำและทําเลเป็นศูนย์กลางของประเทศทําให้เหมาะแก่การทําเกษตรกรรม หนองอ้อเป็นหนึ่ง ชุมชนเล็กในจังหวัดราชบุรีซึ่งมีการทําการเกษตรแบบดั้งเดิมนั่นคือการทํานา เนื่องจากเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำเหมาะแก่การปลูกข้าว ควายถือได้ว่าเป็นส่วนหนึ่งของการทํานาซึ่งยังคงหลงเหลือให้เห็นในบ้าน หนองอ้อ สถาปัตยกรรมยังคงรูปแบบในอดีตให้เห็นอยู่มากมายที่ยังคงคุณค่าทางประวัติศาสตร์ ที่ผ่านมา กระแสการพัฒนาชุมชนมุ่งเน้นการเติบโตทางเศรษฐกิจและการพัฒนาไปสู่การเป็น ประเทศอุตสาหกรรม ทําให้อัตลักษณ์ชุมชนที่หลากหลายได้ถูกพัฒนาให้มีมาตรฐานเดียวกันและถูกครอบงําโดยทฤษฎีการพัฒนาแบบตะวันตก ส่งผลให้ค่านิยมของคนในสังคมชนบทเปลี่ยนแปลง คุณค่าวัฒนธรรมท้องถิ่นถูกแทนที่ด้วยค่านิยมใหม่ ที่มุ่งเน้นวัตถุนิยม ชุมชนมีอัตราการสูญเสียป่า มี การทําลายสิ่งแวดล้อมมากขึ้น เกิดภาวะมลพิษทางน้ําและอากาศ รวมถึงชุมชนไม่สามารถรับมือกับ แรงกดดันของการขยายตัวทางเศรษฐกิจ จึงนําไปสู่การพัฒนาชนบทที่ล้มเหลว เป้าหมายของการวิจัย คือเปิดศักยภาพที่จะยอมรับความแตกต่างของอัตลักษณ์ ความดีงาม ความมีศักดิ์ศรีและความหลากหลายทางวัฒนธรรม ซึ่งถือว่าเป็นรากฐานสําคัญของชุมชนชนบท โดยคํานึงถึงหลักสิทธิชุมชน เป็นการกระจายอํานาจสู่ประชาชน ให้ชุมชนเป็นศูนย์กลางการพัฒนาและ ลดทอนอํานาจจากศูนย์กลางการพัฒนา นําเสนอแนวคิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน ได้แก่ การอนุรักษ์ การฟื้นฟู การสืบทอด รวมถึงการพัฒนาเชิงระบบ และการพัฒนาแบบองค์รวม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิตได้นําเอาหลักธรรมาภิบาล มาใช้ในการพัฒนา ชุมชนท้องถิ่น โดยมุ่งเน้น ให้เกิดการปรับเปลี่ยนแนวคิด ในกระบวนการออกแบบและวางผังชุมชน สร้างโอกาสให้ชุมชนท้องถิ่น ได้แก้ปัญหา และกําหนดทิศทางของชุมชนด้วยคนในชุมชนเอง ให้ตระหนักถึงคุณค่าอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ การอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข มีความนอบน้อมต่อสิ่งแวดล้อม สร้างกลไกการเรียนรู้เพื่อการวางผังชุมชนอย่างยั่งยืน 2553-01-01T00:00:00Z https://rsuir-library.rsu.ac.th/handle/123456789/2472 Title: รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัย การออกแบบตลาดต้นแบบเพื่อการระบายอากาศธรรมชาติที่ดีกว่ากรณีศึกษา : ตลาดสินค้าชายแดน อำเภออรัญประเทศ Authors: ทรงพล อัตถากร Abstract: รายงานการวิจัยเรื่อง “การออกแบบตลาดต้นแบบเพื่อการระบายอากาศธรรมชาติที่ดีกว่า กรณีศึกษา : ตลาดสินค้าชายแดน อำเภออรัญประเทศ” เป็นงานวิจัยสิ่งประดิษฐ์ที่มุ่งศึกษาให้ทราบถึงปัญหาความร้อนภายในอาคารสูงและสภาวะอับลมของอาคารตลาดสินค้าชายแดน และเพื่อเสนอรูปแบบ“ตลาดต้นแบบ (Market Prototype)” ซึ่งได้พัฒนาและออกแบบใหม่ให้มีประสิทธิภาพการระบายอากาศธรรมชาติที่ดีกว่าอาคารตลาดเดิม โดยใช้เครื่องมือการทดสอบประสิทธิภาพอาคารจากการจำลองการไหลของอากาศด้วยโปรแกรมคอมพิวเตอร์ และการทดสอบอุณหภูมิ ความชื้น และความเร็วลม ในสถานที่จริงการศึกษานี้อธิบายถึงขั้นตอนการออกแบบอาคารโดยการวิเคราะห์กระแสลมธรรมชาติที่มีผลต่อรูปแบบองค์ประกอบต่างๆ ของอาคาร และวิเคราะห์เปรียบเทียบประสิทธิภาพของตลาดต้นแบบที่สร้างขึ้นใหม่การวิจัยได้เก็บรวบข้อมูลจากกลุ่มอาคารตลาดสินค้าชายแดนกรณีศึกษาจำนวน 4 โครงการในย่านตลาดโรงเกลือ อ.อรัญประเทศ และกลุ่มอาคารต้นแบบที่ออกแบบใหม่ 1 โครงการ โดยทดสอบทั้งในโปรแกรมคอมพิวเตอร์ซึ่งมีตัวแปรควบคุมที่เสถียรและทดสอบในอาคารจริงในช่วงเวลาเดียวกันในรอบปีผลของการวิจัยสรุปได้ว่าอาคารตลาดต้นแบบมีประสิทธิภาพการระบายอากาศธรรมชาติและลดความร้อนภายในอาคารดีที่สุดเมื่อเทียบกับอาคารตลาดกรณีศึกษา จึงเป็นนวัตกรรมอาคารที่เกิดจากการประยุกต์ใช้เทคนิคการออกแบบรูปแบบใหม่เพื่อให้เกิดสภาวะน่าสบายแก่ผู้ใช้อาคารยิ่งขึ้น ซึ่งนอกจากเป็นการกระตุ้นให้เกิดการศึกษาสถาปัตยกรรมเพื่อความยั่งยืนแล้ว การพัฒนาคุณภาพตลาดสินค้าชายแดนยังเป็นการยกระดับมาตรฐานสถาปัตยกรรมเชิงพาณิชย์ระหว่างประเทศในกลุ่มอาเซียนอีกด้วย 2561-01-01T00:00:00Z