เศรษฐกิจหมุนเวียนกับนวัตกรรมในระบบห่วงโซ่การผลิตข้าวในประเทศไทย

Abstract

การศึกษาเรื่องเศรษฐกิจหมุนเวียนกับนวัตกรรมในระบบห่วงโซ่การผลิตข้าวในประเทศไทย มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษานโยบายของรัฐในการแทรกแซงการผลิตข้าวในประเทศไทย และวิเคราะห์การนำเศรษฐกิจหมุนเวียน (BCG Model) มาประยุกต์ใช้เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มจากผลผลิตข้าวในประเทศไทย ดำเนินการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิจัยเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกจากกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 20 คน ผลการวิจัยพบว่า 1) การแทรกแซงกลไกตลาดของรัฐยังส่งผลกระทบทั้งในเชิงปริมาณและเชิงคุณค่าของเกษตรกร ซึ่งผู้วิจัยมองว่าเป็น “ทศวรรษที่สูญเปล่า” (The Lost Decade) ของชาวนาไทยอย่างแท้จริง เนื่องจากต้นทุนการผลิตข้าวสูงขึ้น คุณภาพข้าวลดลง ราคาขายตกต่ำ ชาวนาไม่มีที่นาของตนเอง การปลูกข้าวแบบผสมไม่เป็นไปตามความต้องการของตลาด และขาดแคลนทรัพยากรน้ำในการเพาะปลูก ผู้วิจัยยังมองว่าเป็นภาวะของ “การพัฒนาที่ปราศจากการพัฒนา” (Development without development) โดยเฉพาะในภาคเกษตรกรรมและกลุ่มเกษตรกรรายย่อย 2) การนำแนวคิด BCG Model ไปประยุกต์ใช้ในแต่ละประเทศนั้น บทบาทของผู้นำและกลไกของรัฐมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการขับเคลื่อน ผ่านการกำหนดเป็นยุทธศาสตร์ระดับชาติ สำหรับประเทศไทย ข้าว BCG มีศักยภาพในการแข่งขันในตลาดโลก โดยเฉพาะตลาดระดับบนหรือข้าวพรีเมียมที่มีราคาสูง และสอดคล้องกับกลุ่มเศรษฐกิจผู้สูงอายุ (Silver Economy) ซึ่งมีแนวโน้มเติบโตสูง อีกทั้งในระยะยาวยังมีแนวโน้มช่วยลดต้นทุนการผลิตและเพิ่มผลผลิตได้ 3) ข้าว BCG สามารถนำมาเป็นวัตถุดิบเพื่อต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์อื่นได้อย่างต่อเนื่อง ผ่านการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ปลายทาง เช่น อาหารและเครื่องดื่ม เครื่องสำอาง น้ำมันรำข้าว พลังงานชีวมวล การผลิตปุ๋ย และพลาสติกชีวภาพ