รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัยการวางผังพัฒนาชุมชน กรณีศึกษา : ชุมชนบ้านมอญ จังหวัดกาญจนบุรี

Abstract

มอญหรือที่เรียกกันว่าไทยรามัญ แห่งหมู่บ้านสังขละบุรี เป็นชุมชนเล็กๆที่มีความสัมพันธ์อย่าง แน่นแฟ้นแบบเครือญาติ รวมตัวกันอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของจังหวัดกาญจนบุรี ใกล้กับ ชายแดนพม่า คนมอญมีความแข็งแกร่งในการสร้างชุมชนและดําเนินวัฒนธรรมตามแบบอย่างชาว มอญได้อย่างชัดเจน ปัจจุบันนี้ชาวมอญได้ใช้วัฒนธรรมนี้ในการดึงดูดนักท่องเที่ยวเพื่อให้มาสัมผัส บรรยากาศของสังขละบุรี การสร้างการรับรู้ว่าการที่นักท่องเที่ยวได้เข้ามายังชุมชนมอญจะทําให้เกิด ความเข็มแข็งของชุมชนเช่นเดียวกับการสานต่อ อัตลักษณ์ของชนชาติ และทําทุกวิถีทางที่จะดํารง วัฒนธรรมและวิถีมอญ รัฐบาลไทยก็ให้การยอมรับและสนับสนุนให้ชุมชนมอญเป็นแหล่งท่องเที่ยว ที่ผ่านมา กระแสการพัฒนาชุมชนมุ่งเน้นการเติบโตทางเศรษฐกิจและการพัฒนาไปสู่การเป็น ประเทศอุตสาหกรรม ทําให้อัตลักษณ์ชุมชนที่หลากหลายได้ถูกพัฒนาให้มีมาตรฐานเดียวกันและถูกครอบงําโดยทฤษฎีการพัฒนาแบบตะวันตก ส่งผลให้ค่านิยมของคนในสังคมชนบทเปลี่ยนแปลง คุณค่าวัฒนธรรมท้องถิ่นถูกแทนที่ด้วยค่านิยมใหม่ ที่มุ่งเน้นวัตถุนิยม ชุมชนมีอัตราการสูญเสียป่า มี การทําลายสิ่งแวดล้อมมากขึ้น เกิดภาวะมลพิษทางน้ําและอากาศ รวมถึงชุมชนไม่สามารถรับมือกับ แรงกดดันของการขยายตัวทางเศรษฐกิจ จึงนําไปสู่การพัฒนาชนบทที่ล้มเหลว เป้าหมายของการวิจัย คือเปิดศักยภาพที่จะยอมรับความแตกต่างของอัตลักษณ์ ความดีงาม ความมีศักดิ์ศรีและความหลากหลายทางวัฒนธรรม ซึ่งถือว่าเป็นรากฐานสําคัญของชุมชนชนบท โดยคํานึงถึงหลักสิทธิชุมชน เป็นการกระจายอํานาจสู่ประชาชน ให้ชุมชนเป็นศูนย์กลางการพัฒนาและ ลดทอนอํานาจจากศูนย์กลางการพัฒนา นําเสนอแนวคิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน ได้แก่ การอนุรักษ์ การฟื้นฟู การสืบทอด รวมถึงการพัฒนาเชิงระบบ และการพัฒนาแบบองค์รวม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิตได้นําเอาหลักธรรมาภิบาล มาใช้ในการพัฒนา ชุมชนท้องถิ่น โดยมุ่งเน้น ให้เกิดการปรับเปลี่ยนแนวคิด ในกระบวนการออกแบบและวางผังชุมชน สร้างโอกาสให้ชุมชนท้องถิ่น ได้แก้ปัญหา และกําหนดทิศทางของชุมชนด้วยคนในชุมชนเอง ให้ตระหนักถึงคุณค่าอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ การอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข มีความนอบน้อมต่อสิ่งแวดล้อม สร้างกลไกการเรียนรู้เพื่อการวางผังชุมชนอย่างยั่งยืน