ภาวะผู้นำของสุมาอี้ในวรรณกรรมสามก๊กตามแนวคิดรัฐประศาสนศาสตร์

Abstract

การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภาวะผู้นำของสุมาอี้ตามแนวคิดรัฐประศาสนศาสตร์ โดยการวิเคราะห์รูปแบบภาวะผู้นำที่ปรับเปลี่ยนตามช่วงเวลาของชีวิต รวมถึงปัจจัยที่ส่งผลต่อภาวะผู้นำของสุมาอี้ และเสนอแนะแนวทางการพัฒนาการประยุกต์ภาวะผู้นำของสุมาอี้กับผู้บริหารองค์กรภาครัฐของไทย โดยใช้แนวทางการวิจัยเชิงคุณภาพ ด้วยการวิเคราะห์วรรณกรรมร่วมกับการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญสามก๊ก โดยผู้วิจัยใช้หนังสือสามก๊ก ฉบับแปลใหม่ของวรรณไว พัทธโนทัย ภายใต้กรอบแนวคิดภาวะผู้นำตามแนวคิดรัฐประศาสนศาสตร์ ผลการวิจัยพบว่าปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อความสำเร็จของสุมาอี้ ได้แก่ ภูมิหลังทางสังคม ความรู้ความสามารถเฉพาะตัว การเลือกจังหวะในการแสดงศักยภาพ การสนับสนุนจากเพื่อนร่วมงาน และการได้รับโอกาสจากผู้บังคับบัญชา ซึ่งช่วยส่งเสริมตำแหน่งหน้าที่การงาน สุมาอี้เริ่มต้นการทำงานโดยวางตัวเป็นผู้นำแบบหลีกเลี่ยง (Avoidant Leadership) เพื่อประเมินสถานการณ์การเมืองในวุยก๊ก และใช้ภาวะผู้นำรูปแบบอื่น ๆ ผสมผสานตามสถานการณ์ จนกระทั่งสุมาอี้ได้เป็นผู้นำสูงสุดของวุยก๊กในช่วงสุดท้ายของชีวิตด้วยภาวะผู้นำแบบเผด็จการ (Coercive Leadership) ผ่านการทำรัฐประหารยึดอำนาจคืนจากโจซอง จนมีอำนาจและอาญาสิทธิ์แต่เพียงผู้เดียว ทั้งนี้ ต้องใช้ร่วมกับภาวะผู้นำตามสถานการณ์ในการพิจารณาเลือกใช้ภาวะผู้นำแบบต่าง ๆ การประยุกต์ใช้แนวคิดภาวะผู้นำของสุมาอี้ในองค์กรภาครัฐของไทย โดยแบ่งองค์กรภาครัฐออกเป็น 5 ประเภท ได้แก่ ส่วนกลาง องค์การปกครองส่วนท้องถิ่น รัฐวิสาหกิจ องค์การมหาชน และองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ ซึ่งแต่ละองค์กรต้องการผู้นำที่แตกต่างกัน ได้แก่ ผู้นำแบบเผด็จการ ผู้นำแบบประชาธิปไตย ผู้นำเชิงนวัตกรรม ผู้นำเชิงเทคนิค และผู้นำเชิงจริยธรรม ตามลำดับ