รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัย การวางผังพัฒนาชุมชน กรณีศึกษาชุมชนหนองอ้อ จังหวัดราชบุรี

Abstract

จังหวัดราชบุรีมีตําแหน่งยุทธศาสตร์ทําเลที่ตั้งที่สําคัญเนื่องด้วยลักษณะทางภูมิศาสตร์ที่อยู่ ริมแม่นน้ำและทําเลเป็นศูนย์กลางของประเทศทําให้เหมาะแก่การทําเกษตรกรรม หนองอ้อเป็นหนึ่ง ชุมชนเล็กในจังหวัดราชบุรีซึ่งมีการทําการเกษตรแบบดั้งเดิมนั่นคือการทํานา เนื่องจากเป็นพื้นที่ชุ่มน้ำเหมาะแก่การปลูกข้าว ควายถือได้ว่าเป็นส่วนหนึ่งของการทํานาซึ่งยังคงหลงเหลือให้เห็นในบ้าน หนองอ้อ สถาปัตยกรรมยังคงรูปแบบในอดีตให้เห็นอยู่มากมายที่ยังคงคุณค่าทางประวัติศาสตร์ ที่ผ่านมา กระแสการพัฒนาชุมชนมุ่งเน้นการเติบโตทางเศรษฐกิจและการพัฒนาไปสู่การเป็น ประเทศอุตสาหกรรม ทําให้อัตลักษณ์ชุมชนที่หลากหลายได้ถูกพัฒนาให้มีมาตรฐานเดียวกันและถูกครอบงําโดยทฤษฎีการพัฒนาแบบตะวันตก ส่งผลให้ค่านิยมของคนในสังคมชนบทเปลี่ยนแปลง คุณค่าวัฒนธรรมท้องถิ่นถูกแทนที่ด้วยค่านิยมใหม่ ที่มุ่งเน้นวัตถุนิยม ชุมชนมีอัตราการสูญเสียป่า มี การทําลายสิ่งแวดล้อมมากขึ้น เกิดภาวะมลพิษทางน้ําและอากาศ รวมถึงชุมชนไม่สามารถรับมือกับ แรงกดดันของการขยายตัวทางเศรษฐกิจ จึงนําไปสู่การพัฒนาชนบทที่ล้มเหลว เป้าหมายของการวิจัย คือเปิดศักยภาพที่จะยอมรับความแตกต่างของอัตลักษณ์ ความดีงาม ความมีศักดิ์ศรีและความหลากหลายทางวัฒนธรรม ซึ่งถือว่าเป็นรากฐานสําคัญของชุมชนชนบท โดยคํานึงถึงหลักสิทธิชุมชน เป็นการกระจายอํานาจสู่ประชาชน ให้ชุมชนเป็นศูนย์กลางการพัฒนาและ ลดทอนอํานาจจากศูนย์กลางการพัฒนา นําเสนอแนวคิดการพัฒนาอย่างยั่งยืน ได้แก่ การอนุรักษ์ การฟื้นฟู การสืบทอด รวมถึงการพัฒนาเชิงระบบ และการพัฒนาแบบองค์รวม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิตได้นําเอาหลักธรรมาภิบาล มาใช้ในการพัฒนา ชุมชนท้องถิ่น โดยมุ่งเน้น ให้เกิดการปรับเปลี่ยนแนวคิด ในกระบวนการออกแบบและวางผังชุมชน สร้างโอกาสให้ชุมชนท้องถิ่น ได้แก้ปัญหา และกําหนดทิศทางของชุมชนด้วยคนในชุมชนเอง ให้ตระหนักถึงคุณค่าอัตลักษณ์ชาติพันธุ์ การอยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข มีความนอบน้อมต่อสิ่งแวดล้อม สร้างกลไกการเรียนรู้เพื่อการวางผังชุมชนอย่างยั่งยืน