รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการวิจัย การสร้างสมดุลของภาวะการเป็นบุญคุณในบริบทการสนทนาของชาวไทยและชาวญี่ปุ่นที่ปรากฏการเสนอช่วยเหลือ

Abstract

“บุญคุณ” และ “การตอบแทน” กล่าวได้ว่าเป็นแนวคิดที่ได้รับการให้คุณค่าในหลายสังคม รวมทั้งในสังคมไทยและสังคมญี่ปุ่นที่มีมุมมองทางวัฒนธรรมใกล้เคียงกันหลายประการ การที่ฝ่ายหนึ่งมีบุญคุณกับอีกฝ่ายหนึ่งย่อมเท่ากับว่าความสัมพันธ์ของทั้งสองฝ่ายมีความไม่สมดุลเกิดขึ้น ฝ่ายที่ติดหนี้บุญคุณจึงต้องพยายามที่จะตอบแทนบุญคุณในทางใดทางหนึ่งเพื่อสร้างสมดุลของภาวะการเป็นบุญคุณกลับคืนมา ในการศึกษานี้ผู้วิจัยศึกษากระบวนการสร้างความสมดุลของภาวะการเป็นบุญคุณของชาวไทยและชาวญี่ปุ่น โดยการวิเคราะห์รูปแบบการสนทนาโต้ตอบในบริบทของการเสนอช่วยเหลือ เก็บข้อมูลจากละครโทรทัศน์ไทยและญี่ปุ่น ประเทศละ 5 เรื่อง ผู้วิจัยนำเสนอผลการศึกษาโดยแบ่งออกเป็น 3 กรณี ได้แก่ กรณีที่การเสนอช่วยได้รับการตอบรับ กรณีที่การเสนอช่วยเหลือได้รับการตอบรับแบบมีการต่อรองระหว่างคู่สนทนา และกรณีที่การเสนอความช่วยเหลือถูกปฏิเสธ แต่ละกรณีแสดงให้เห็นถึงกระบวนการการสร้างความสมดุลที่เป็นลักษณะเฉพาะแตกต่างกันไปของแต่ละภาษา ภาษาญี่ปุ่นพบว่ารูปแบบของผลัดการสนทนามีความซับซ้อน มีการใช้รูปภาษาที่แสดงความกังวลต่อการเป็นภาระ และมีการกระตุ้นให้ผู้เสนอยืนยันความตั้งใจ ในขณะที่ภาษาไทยมีรูปแบบการสนทนาที่สั้นและกระชับกว่า โดยเน้นกระบวนการบรรเทาการรบกวนเพื่อลดระดับความไม่สมดุลให้มีน้อยลง อย่างไรก็ตาม ทั้งสองภาษามีจุดร่วมที่สำคัญคือความร่วมมือกันระหว่างผู้เสนอช่วยเหลือและผู้รับในการฟื้นฟูดุลยภาพของความเป็นบุญคุณให้มีความสมดุลดังเดิม โดยมีแนวคิดเรื่องความเกรงใจเป็นกลไกทางสังคมพื้นฐานที่ทั้งสองวัฒนธรรมยึดถือร่วมกัน